Vragen die niemand beantwoordt.
Over het Nederlandse accountantsvak wordt veel gemeten. De kwaliteit van kantoren, de doorlooptijden, de omzet per fte, de tevredenheid over compliance. Vrijwel alles wat gemeten wordt, gaat over de aanbodkant.
Wat er aan de andere kant van de relatie gebeurt — wat de ondernemer met onze cijfers doet, of hij er iets mee kan, of er überhaupt gestuurd wordt — daar hebben wij geen actueel Nederlands onderzoek over gevonden. De meest recente Nederlandse meting over het financieel inzicht van ondernemers is van 2016. Het meest actuele onderzoek naar wat ondernemers van hun accountant verwachten, is betaald door een softwareleverancier die aan accountantskantoren verkoopt.
Deze pagina is twee dingen tegelijk. Een openbaar register van onderzoeksvragen waarvan wij vinden dat ze beantwoord moeten worden. En een overzicht van wat er over die vragen al wél ligt, met bron, omvang, opdrachtgever en beperking erbij.
Dat tweede is niet minder belangrijk dan het eerste. Een deel van wat wij hier vragen is misschien allang beantwoord, ergens in een rapport dat wij niet kennen. Aantonen dat een vraag al beantwoord is, is voor ons even waardevol als hem stellen.
De vragen zijn niet van ons. Wie ze wil oppakken — een universiteit, een onderzoeksbureau, een brancheorganisatie, een ministerie, een student — mag dat doen, met of zonder ons.
Waarom dit ertoe doet
Dit register bestaat niet omdat wij het interessant vinden. Het bestaat omdat er beleid, producten en beroepsopleidingen worden gebouwd op aannames die niemand heeft getoetst.
Zonder meting geen innovatie, alleen aanbod
Wie een product of dienst bouwt voor een behoefte die nooit is gemeten, bouwt op zijn eigen vermoeden. Dat geldt voor softwareleveranciers, voor kantoren die hun dienstverlening herzien, en voor ons. Op dit moment wordt een aanzienlijk deel van het beeld over wat ondernemers nodig hebben, gevormd door onderzoek dat besteld is door partijen die vervolgens de oplossing verkopen. Dat is geen samenzwering, dat is wat er gebeurt als niemand anders meet. Onafhankelijk onderzoek is de goedkoopste manier om innovatie te laten aansluiten op een echte behoefte in plaats van op een verkoopbaar verhaal.
En het loopt door naar de effectiviteit van de Nederlandse economie
Meer dan 99 procent van alle bedrijven in Nederland behoort tot het mkb. Vrijwel elke grote opgave van dit moment wordt bij die ondernemers neergelegd: investeren, verduurzamen, digitaliseren, personeel behouden. Dat zijn stuk voor stuk beslissingen die financiële sturing vereisen.
De signalen dat daar iets knelt, zijn er al, alleen los van elkaar:
- SRA constateerde over 2025 een omzetgroei van 6,4% tegen een winstgroei van 3,4%. Het eigen vermogen en de liquide middelen namen toe en er werd minder geleend om investeringen te financieren; SRA leest dat als uitgestelde investeringen.
- Uit onderzoek naar de mkb-financieringsmarkt komt naar voren dat ondernemers moeite hebben met het opstellen van voldoende onderbouwde business cases, en dat digitalisering en geautomatiseerde beoordeling dat gebrek aan kennis tot een groeiend probleem maken.
- Het signalenrapport over verduurzaming in het klein-mkb wijst op gebrek aan tijd, kennis en inzicht in regelingen als belemmering.
Drie keer een ander onderwerp, drie keer dezelfde onderliggende vraag: beschikt de ondernemer over de informatie en de vaardigheid om te beslissen? Als het antwoord vaker nee is dan wij denken, dan is achterblijvende investering niet alleen een kwestie van economisch klimaat maar ook van informatie. En dan is beleid dat inzet op regelingen en subsidies aan het duwen tegen een deur die aan de andere kant klemt.
Dat is een hypothese, geen bevinding. Precies daarom staat hij hier als vraag en niet als stelling.
Hoe dit register werkt
Status per vraag
Uitgewerkte opzet betekent dat er een volledige onderzoeksopzet klaarligt om uit te zetten. Alleen vraag betekent dat wij de vraag scherp genoeg vinden om te stellen, maar er geen methode bij hebben. In gesprek betekent dat er een partij naar kijkt. Beantwoord betekent dat de vraag van het register af kan, met vermelding van wie hem beantwoordde.
Drie assen
AWL bestaat omdat wij vinden dat het vak de moeite waard is. Wat het de moeite waard maakt, is relevantie: voor de klant, voor de mensen die in het vak werken, en voor de eigenaren van kantoren. Elke vraag krijgt een label op minstens één van die drie. Vragen die op geen van drieën scoren, horen hier niet.
Wij melden nu al dat de as personeel ondervertegenwoordigd is. Dat is een tekort in dit register, geen constatering over het vak.
Bronvermelding
Bij elke bron noemen wij de omvang, de opdrachtgever en de beperking. Niet omdat onderzoek met een opdrachtgever onbetrouwbaar is — dat is het meestal niet — maar omdat de opdrachtgever bepaalt welke vragen gesteld zijn en welke niet. Dat geldt ook voor ons.
Wat wij van een bron hebben nagetrokken — met zoektermen, vindplaatsen en peildatum — staat in de bronverificatie. Ook de controles die niets opleverden staan daar.
Overwegingen
Onderaan staan enkele observaties die nog geen onderzoeksvraag zijn. Wij nemen ze op omdat ze verklaren waaróm sommige vragen hierboven ertoe doen, en omdat een patroon dat je niet opschrijft ook niet weersproken kan worden. Een overweging telt bij ons pas mee als erbij staat waaraan hij te toetsen zou zijn. Zonder toets is het een mening, en die horen ergens anders thuis.
Over dit platform
Accountancy Weer Leuk (AWL) is een onafhankelijk platform over het accountantsvak: een wekelijkse nieuwspodcast, een podcast over tuchtrecht, een begrippenbibliotheek en redactionele content.
Hoe AWL produceert
AWL maakt gebruik van AI. De podcasts worden voorgelezen door synthetische stemmen, de vijf redactiehosts zijn AI-personages met een vast profiel, en teksten komen tot stand met AI-ondersteuning. Alle inhoudelijke keuzes, bronnen en eindredactie zijn menselijk en liggen bij de uitgever.
Wij vermelden dit omdat een deel van de kritiek in dit register gaat over onderzoek waarvan de herkomst onvoldoende zichtbaar is. Dan hoor je over je eigen productiewijze niet moeilijk te doen.
Belangenverklaring
De initiatiefnemer van AWL is Gerti Schoonderbeek RA RAB, registeraccountant en werkzaam bij Futura Accountancy B.V. in Renswoude. Daarnaast is hij betrokken bij kloptmijnjaarrekening.nl, een product dat jaarrekeningen beoordeelt, en bij enkele andere initiatieven rond het vak.
Dat betekent dat hij belang heeft bij een uitkomst waarin blijkt dat de markt andere producten nodig heeft dan er nu zijn. Dat belang is reëel en wordt hier genoemd omdat het bij anderen ook genoemd hoort te worden.
AWL is geen lid van een brancheorganisatie en wordt niet gefinancierd door leveranciers.
De vragen
- N° 01
Wie stuurt er eigenlijk?
Draait er in het klein-MKB een financiële stuurcyclus, wie is daarvan de eigenaar, en verandert dat nu ondernemers AI gebruiken?
uitgewerkte opzetklanteigenaren - N° 02
Wat kost het niet-sturen?
Is er een aantoonbaar verband tussen het ontbreken van financiële sturing en de uitkomsten van een onderneming?
alleen vraagklant - N° 03
Heeft voorlichting gewerkt?
Wat is het meetbare effect geweest van het vervangen van vaardigheidseisen door voorlichting?
alleen vraagklant - N° 04
Wie betaalt het onderzoek waar het vak op vaart?
Welk deel van het actuele onderzoek naar de accountancymarkt is besteld door partijen met een commercieel belang bij de uitkomst?
alleen vraageigenaren - N° 05
Doet de ondernemer het straks zelf?
Verschuift werk dat nu bij administratie- en accountantskantoren ligt terug naar de ondernemer zelf, doordat AI het bereikbaar maakt?
alleen vraagklanteigenaren - N° 06
Leiden we op voor het werk dat er is?
Bereiden de accountancyopleidingen hun studenten voor op het begeleiden van ondernemers, of vooral op het produceren van jaarwerk?
alleen vraagpersoneeltijdgebonden - N° 07
Wie leest de gedeponeerde jaarrekening?
Wie raadpleegt de bij de KVK gedeponeerde jaarrekeningen van kleine rechtspersonen, en waarvoor?
alleen vraagklant - N° 08
Wat gebeurt er met de kleinste klanten als kantoren verdwijnen?
Wat betekent consolidatie en opvolgingsproblematiek in de kantorenmarkt voor de beschikbaarheid van advies voor de kleinste ondernemers?
alleen vraagklanteigenaren - N° 09
Wat kost softwareafhankelijkheid de ondernemer?
Hoe werken stijgende softwarekosten en overstapdrempels bij kantoren door naar de ondernemer, en wat verdienen kantoren aan de software die zij hun klanten aanbevelen?
alleen vraageigenarenklant
Het bronnenregister
20 bronnen, met per stuk de omvang, de opdrachtgever en de beperking — en bij welke vragen ze terugkomen.
De overwegingen
Drie patronen die wij zien maar nog niet als vraag durven stellen — elk met een toets erbij, want zonder toets is het een mening.